Vadeli işlem ve opsiyon borsalarının en önemli fonksiyonu etkin risk yönetimi ve geleceğe yönelik fiyat keşfidir. Vadeli Piyasalar... İleri bir tarihte, teslimatı/nakit uzlaşması yapılması için üzerinde anlaşılan bir fiyattan herhangi bir malın veya finansal aracın bugünden alım satımının yapıldığı piyasalardır. VOB'ta Hangi Sözleşmeler Alınıp Satılıyor? Ülkemizde reel sektörün ve finansal piyasaların ihtiyaç duyduğu emtiaya ve finansal ürünlere dayalı sözleşmelerin kote edilmesi hedeflenmiştir.
| Hisse Senedi Endeksi | İMKB 100 ve 30 Endeksi | | Döviz | Dolar/YTL, Euro/YTL | | Faiz | 365 ve 91 günlük Devlet İç Borçlanma Senetleri | | | Gösterge Devlet İç Borçlanma Senetleri | | Emtia | Pamuk, Buğday, Altın |
İşlem Saatleri Saat 09:30-17:10 arasında “normal seans” adı verilen tek bir seans düzenlenir. Normal seans fiyat ve zaman önceliğine dayanılarak sürekli müzayede esasıyla işlemlerin gerçekleştirildiği seanstır. Normal seansın son 10 dakikası “kapanış aralığı” olarak adlandırılır. Normal seans bittikten sonra uzlaşma fiyatlarının ilan edilmesiyle birlikte kapanış fiyatından emirler de sistem tarafından eşleştirilir. Normal seans bittikten sonra eşleştirilen bu emirler normal seans işlemlerine dahil edilir. Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası'nda, 24 Mart 2008 tarihinden geçerli olmak üzere öğle tatili uygulaması kaldırılmıştır. | Seans Saatleri | | | 09:30 - 17:10 | : | Normal Seans | | | 17:25'ten itibaren | : | Teminat Tamamlama Çağrıları | | | (T Günü) 17:25 - (T+1 Günü) 14:30 arasında | : | Takas süresi |
Vadeli İşlem Piyasalarının Avantajları - Spot piyasa portföyünü riskten korumak için alınması gereken kısa pozisyon maliyeti vadeli piyasalarda spota oranla daha düşüktür. - Piyasalarda genel olarak fiyat oluşum mekanizmasının daha etkin çalışmasını sağlar. Vadeli piyasalar, alternatif yatırım imkanı demektir, bu nedenle mevcut piyasalara vadeli piyasaların da eklenmesi durumunda hem paranın piyasalardaki dolaşım hızı artar, hem de piyasaya gelen bilgiler fiyatlara daha hızlı yansır. - Vadeli piyasalarda işlem maliyetleri, benzer şekilde çeşitlendirilmiş bir döviz portföyünün spot piyasadaki işlem maliyetlerine göre daha düşüktür. - Vadeli döviz işlemleri piyasaları, spot piyasalardan daha likit olup, spot piyasada da likiditeyi yükseltir. Gelecekte oluşabilecek olumsuz fiyat hareketlerine karşı korunma imkanı olan piyasalarda, spot piyasada işlem gören mal, döviz veya kıymetlere olan yatırımcı ilgisi de doğal olarak artar. Likiditasyonun ölçülmesinde sözleşme devir hızı baz alınır. - Piyasa bilgisi olan, ancak sermayesi az olduğu için yeterince pozisyon alamayan veya kredili alım satım yapmak zorunda kalan yatırımcılara da küçük miktarda paralarla büyük pozisyonlar alma ve kaldıraç etkisi yardımıyla yüksek kazanç elde etme imkanı verir. Kaldıraç oranı, başlangıç teminat oranının tersi alınarak bulunur. - Vadeli işlem sözleşmeleri portföy yöneticilerine, portföy çeşitlendirmesi ve dolayısıyla da riskin yayılması açısından değişik seçenekler sunar. - Vadeli işlem sözleşmesi, uzun vadede piyasada etkinliğin tesis edilmesi ve piyasadaki fiyat dalgalanmalarının belli bir seviyeye çekilmesine yardımcı olur. Vadeli İşlem Piyasalarını Kimler Kullanır? - Riskten korunmak isteyenler (hedgers)
- Spekülatörler
- Arbitrajcılar
- Döviz piyasasında futures işlemleri ile iki türlü hedging yapmak mümkündür. Bunlardan birincisi, firma ve kişilerin işlem riskini hedge etmesi, diğeri de ithalatçı ve ihracatçıların gelecekteki bir tarihte alım veya satım taahhütlerinden dolayı yapılacak olan teslimatlar nedeniyle karşılaştıkları kur riskini hedge etmesidir. Bu yatırımcılar, spot piyasalarda fiyatların yükselmesinden korunmak için vadeli işlem sözleşmesine alıcı (uzun taraf), düşmesinden korunmak için de vadeli işlem sözleşmesine satıcı (kısa taraf) olarak girerler. - Vadeli işlem piyasalarının önemli aktörlerinden biri de spekülatörlerdir. Bu kişilerin alım-satım işleminde bulunmaları, piyasanın likiditesini ve işlem hacmini arttırır. Spekülatörlerin risk almak konusundaki isteklilikleri diğer piyasa katılımcılarına taşıdıkları riski spekülatörlere devrederek riskten korunma imkanı sağlar. - Arbitrajcılar ise piyasalar arasındaki fiyat dengesizliklerinden yararlanmayı amaçlayan kişilerdir. Dolayısıyla bu kişiler piyasaların birbirleriyle uyumlu ve dengeli hareket etmesini ve gerçekçi fiyat oluşumunu sağlar. Vadeli İşlemler (Futures) Piyasalarında Nasıl Pozisyon Alınır? - Vadeli işlem sözleşmesinde uzun veya kısa pozisyon alınmak istendiğinde, öncellikle bu işlemin karşılığında belli bir tutarda teminat yatırılması gereklidir. Bu teminat, pozisyon açılırken yatırıldığı için, başlangıç teminatı” olarak isimlendirilir. - Vadeli işlem sözleşmesine ilişkin alım veya satım emri gerçekleştiğinde, vadeli işlem sözleşmesine alıcı veya satıcı taraf olunur. - Vadeli işlem sözleşmesini alan kişiye “uzun pozisyon sahibi” veya “uzun taraf”, satan kişiye ise “kısa pozisyon sahibi” veya “kısa taraf” denir. - Vadeli işlem emri piyasada gerçekleştiğinde, gerçekleşen işlemin fiyatı sahip olunan pozisyonun anlaşma fiyatı olur. Vadeli İşlem Fiyatını Etkileyen Temel Faktörler Vadeli işlem sözleşmesinin fiyatı temel olarak: - Spot piyasa fiyatı, - Faiz oranı, - Vadeye kalan gün sayısındaki değişimden etkilenmektedir. VOB'ta işlem gören sözleşmeler
Döviz Vadeli İşlem SözleşmeleriVOB'ta işlem gören iki tip döviz vadeli işlem sözleşmesi vardır. Bunlar: - ABD Dolarına dayalı vadeli işlem sözleşmeleri - Euroya dayalı vadeli işlem sözleşmeleri Döviz vadeli işlem sözleşmeleri korunma, yatırım ve arbitraj amaçlı kullanılabilir.
Döviz vadeli işlem sözleşmelerinde bir ABD Doları veya Euro’nun YTL cinsinden değeri virgülden sonra dört basamaklı olarak kote edilir.
Bir ABD Doları sözleşmesinin büyüklüğü 1.000 ABD Doları ve Euro sözleşmesinin büyüklüğü 1.000 Euro’dur.
Sözleşmenin değeri sözleşmenin işlem gördüğü fiyatın 1.000 ile çarpılması sonucu bulunur.
VOB’ta ABD Doları veya Euro’nun fiziken teslimatı söz konusu olmayacaktır. Vade sonunda o günkü spot döviz kuru ile sözleşme fiyatı arasındaki fark kar veya zarar olarak yatırımcıya yansıtılacaktır.
Sözleşme satın almış (uzun) taraflar vadeli fiyatların yükselmesi durumunda kar, düşmesi durumunda zarar ederken; sözleşme satmış (kısa) taraflarsa vadeli fiyatların düşmesi durumunda kar ve yükselmesi durumunda zarar edecektir.
Bir adet YTL/ABD Doları sözleşmesi satın almak veya satmak isteyen bir yatırımcının işleminin gerçekleşmesi için hesabında 150 YTL (başlangıç teminatı) bulundurması gerekmektedir. Bu tutar, YTL/Euro sözleşmesi için ise 200 YTL’dir.
YTL/ABD Doları sözleşmesinde bir pozisyonu olan bir yatırımcının teminat hesabı bakiyesinin 112,5 YTL (sürdürme teminatı) veya altına düşmesi halinde yatırımcıya teminat tamamlama çağrısı yapılır. Yatırımcıdan hesap bakiyesini 150 YTL’ye çıkarması istenir.
YTL/Euro sözleşmesinde bir pozisyonu olan bir yatırımcının teminat hesabı bakiyesinin 150 YTL (sürdürme teminatı) veya altına düşmesi halinde yatırımcıya teminat tamamlama çağrısı yapılır. Yatırımcıdan hesap bakiyesini 200 YTL’ye çıkarması istenir.
Yatırımcılar, gün içinde elde ettikleri kar sebebiyle teminat hesabı bakiyelerinde artış olduğunda her gün hesapların güncellenmesinin ardından teminat hesaplarının başlangıç teminatı seviyesini aşan kısmını çekebilirler.
VOB’ta işlem görecek döviz vadeli işlem sözleşmeleri Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim ve Aralık vadeli olacaktır. Aynı anda en yakın üç vadeye ait sözleşmeler işlem görecektir. Bu üç vade ayından biri Aralık ayı değilse, Aralık vade ayı ayrıca işleme açılır. Endeks Vadeli İşlem Sözleşmeleri VOB’da İMKB Endeksileri’ne dayalı iki tip vadeli işlem sözleşmesi işlem görmektedir. Bunlar: - İMKB 100 Endeksi'ne dayalı vadeli işlem sözleşmeleri - İMKB 30 Endeksi'ne dayalı vadeli işlem sözleşmeleri Endeks vadeli işlem sözleşmeleri korunma, yatırım ve arbitraj amaçlı kullanılabilir.
Sözleşme büyüklüğü; İMKB 100 ve İMKB-30 ulusal hisse senedi fiyat endeksinin 1.000'e bölünmesinden sonra 100 YTL ile çarpılması sonucu bulunur (İMKB-30 Endeksi /1.000)*100 YTL
VOB’ta Endeks vadeli işlem sözleşmelerinden birini satın alan bir kişinin, o Endeksi oluşturan şirketlerin hisselerini teslim alması veya sözleşme satan bir kişinin bu hisseleri teslim etmesi söz konusu değildir. Yatırımcıların sözleşmeyi satın aldıkları veya sattıkları fiyatla pozisyonlarını kapattıkları tarihteki fiyat arasındaki fark hesaplarına kar veya zarar olarak aktarılır. Sözleşme satın almış (uzun) taraflar vadeli fiyatların yükselmesi durumunda kar, düşmesi durumunda zarar ederken; sözleşme satmış (kısa) taraflarsa vadeli fiyatların düşmesi durumunda kar ve yükselmesi durumunda zarar edecektir.
Bir adet İMKB 100 Endeksi sözleşmesi satın almak veya satmak isteyen bir yatırımcının işleminin gerçekleşmesi için hesabında 500 YTL, bir adet İMKB 30 Endeksi sözleşmesi satın almak veya satmak isteyen bir yatırımcının işleminin gerçekleşmesi için hesabında 600 YTL (başlangıç teminatı) bulundurması gerekmektedir.
İMKB 100 Endeksi sözleşmesinde bir uzun veya bir kısa pozisyonu olan bir yatırımcının teminat hesabı bakiyesinin 375 YTL (sürdürme teminatı) veya altına düşmesi halinde yatırımcıya teminat tamamlama çağrısı yapılır. Yatırımcının hesap bakiyesini 500 YTL’ye çıkarması istenir.
İMKB 30 Endeksi sözleşmesinde bir uzun veya bir kısa pozisyonu olan bir yatırımcının teminat hesabı bakiyesinin 450 YTL (sürdürme teminatı) veya altına düşmesi halinde yatırımcıya teminat tamamlama çağrısı yapılır. Yatırımcının hesap bakiyesini 600 YTL’ye çıkarması istenir.
VOB’ta işlem görecek endeks vadeli işlem sözleşmeleri Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim ve Aralık vadeli olacaktır. Aynı anda en yakın üç vadeye ait sözleşmeler işlem görecektir.
Emtia Vadeli İşlem SözleşmeleriVOB'ta işlem gören iki tip emtia vadeli işlem sözleşmesi vardır. Bunlar: - Buğday vadeli işlem sözleşmeleri - Pamuk vadeli işlem sözleşmeleri Emtia vadeli işlem sözleşmeleri korunma, yatırım ve arbitraj amaçlı kullanılabilir.
Buğday vadeli işlem sözleşmelerinde dayanak varlık “Anadolu kırmızı sert baz kalite buğday”dır (Bezostaja-1, Doğu- 88, Gün- 91, Haymana- 79, İkizce- 96, Karasu- 90, Lancer, Odeskaya- 51, Şahin). Pamuk vadeli işlem sözleşmelerinde ise dayanak varlık “Ege Standart 1 baz kalite pamuk”tur.
Buğday vadeli işlem sözleşmelerinde 1 kg baz kalite buğdayın YTL cinsinden fiyatı virgülden sonra dört basamak halinde; pamuk vadeli işlem sözleşmelerinde ise 1 kg baz kalite pamuğun YTL cinsinden fiyatı virgülden sonra üç basamaklı halinde kote edilir.
Bir buğday sözleşmesinin büyüklüğü 5.000 kg ve bir pamuk sözleşmesinin büyüklüğü 1.000 kg’dır.
Buğday vadeli işlem sözleşmesinin değeri sözleşmenin işlem gördüğü fiyatın 5.000 ile çarpılması sonucu bulunur.
VOB’ta buğday veya pamuğun fiziken teslimatı söz konusu olmayacaktır. Yatırımcılar, emtia alım satımını ilgili ürünün nakit ticaretinin gerçekleştiği pazarlarda yapacaklar; vadeli piyasada ise elde ettikleri kar veya zarar teminat hesaplarına yansıtılacaktır. Sözleşme satın almış (uzun) taraflar vadeli fiyatların yükselmesi durumunda kar, düşmesi durumunda zarar ederken; sözleşme satmış (kısa) taraflarsa vadeli fiyatların düşmesi durumunda kar ve yükselmesi durumunda zarar edecektir.
Bir adet buğday veya pamuk vadeli işlem sözleşmesi satın almak veya satmak isteyen bir yatırımcının işleminin gerçekleşmesi için hesabında 240 YTL (başlangıç teminatı) bulundurması gerekmektedir.
Buğday veya pamuk vadeli işlem sözleşmesinde bir uzun veya bir kısa pozisyonu olan bir yatırımcının teminat hesabı bakiyesinin 180 YTL (sürdürme teminatı) veya altına düşmesi halinde yatırımcıya teminat tamamlama çağrısı yapılır. Yatırımcının hesap bakiyesini 240 YTL’ye çıkarması istenir.
Yatırımcılar, gün içinde elde ettikleri kar sebebiyle teminat hesabı bakiyelerinde artış olduğunda her gün hesapların güncellenmesinin ardından teminat hesaplarının başlangıç teminatı seviyesini aşan kısmını çekebilirler.
VOB’ta işlem görecek buğday vadeli işlem sözleşmeleri Mart, Mayıs, Temmuz, Eylül, Aralık ve pamuk vadeli işlem sözleşmeleri Mart, Mayıs, Temmuz, Ekim ve Aralık vadeli olacaktır. Faiz Vadeli İşlem SözleşmeleriVOB'ta işlem gören üç tip faiz vadeli işlem sözleşmesi vardır. Bunlar: - 91 Günlük Hazine Bonosuna dayalı vadeli işlem sözleşmeleri - 365 Günlük Hazine Bonosuna dayalı vadeli işlem sözleşmeleri - Gösterge Devlet İç Borçlanma Senetlerine dayalı vadeli işlem sözleşmeleri Faiz vadeli işlem sözleşmeleri de diğer sözleşmelerde olduğu gibi korunma, yatırım ve arbitraj amaçlı kullanılabilir. VOB-G-DİBS faiz vadeli işlem sözleşmesinin dayanak varlığı piyasada “Gösterge DİBS” olarak kabul edilen, işlem hacmi ve diğer kriterler göz önüne alınarak VOB tarafından belirlenen iskontolu DİBS’lerdir. VOB-G-DİBS faiz vadeli işlem sözleşmesi piyasa katılımcılarına faiz riskinin etkin yönetimi, daha az ilk yatırımla yatırım yapma olanağı, vergi avantajı ve faizlerin yükselmesi durumunda da kazanç imkanı sunmaktadır.
Faiz vadeli işlem sözleşmelerin değeri virgülden sonra üç basamaklı olarak kote edilir.
Sözleşmenin değeri sözleşmenin işlem gördüğü fiyatın 100 ile çarpılması sonucu bulunur.
VOB’ta herhangi bir bononun fiziken teslimatı söz konusu olmayacaktır. Vadeli piyasada elde ettikleri kar veya zarar teminat hesaplarına yansıtılacaktır. Sözleşme satın almış (uzun) taraflar vadeli fiyatların yükselmesi durumunda kar, düşmesi durumunda zarar ederken; sözleşme satmış (kısa) taraflarsa vadeli fiyatların düşmesi durumunda kar ve yükselmesi durumunda zarar edecektir.
Bir adet 365 günlük Hazine Bonosuna dayalı sözleşme satın almak veya satmak isteyen bir yatırımcının işleminin gerçekleşmesi için hesabında 500 YTL (başlangıç teminatı) bulundurması gerekirken, bu rakam 91 günlük sözleşmede 300 YTL’dir. Bir adet Gösterge DİBS sözleşme satın almak veya satmak isteyen bir yatırımcının işleminin gerçekleşmesi için hesabında 300 YTL (başlangıç teminatı) bulundurması gerekiyor.
365 günlük sözleşmede bir uzun veya bir kısa pozisyonu olan bir yatırımcının teminat hesabı bakiyesinin 375 YTL (sürdürme teminatı) veya altına düşmesi halinde yatırımcıya teminat tamamlama çağrısı yapılır. Yatırımcıdan hesap bakiyesini 500 YTL’ye çıkarması istenir. Yatırımcının uzun veya kısa pozisyonu 91 günlük sözleşmede teminat tamamlama çağrısı, teminat hesabı bakiyesinin 225 YTL’ye düşmesi halinde yapılır. Yatırımcıdan bakiyesini 300 YTL’ye çıkarması istenir. Gösterge DİBS sözleşmede bir uzun veya bir kısa pozisyonu olan bir yatırımcının teminat hesabı bakiyesinin 225 YTL (sürdürme teminatı) veya altına düşmesi halinde yatırımcıya teminat tamamlama çağrısı yapılır. Yatırımcıdan hesap bakiyesini 300 YTL’ye çıkarması istenir.
Yatırımcılar, gün içinde elde ettikleri kar sebebiyle teminat hesabı bakiyelerinde artış olduğunda her gün hesapların güncellenmesinin ardından teminat hesaplarının başlangıç teminatı seviyesini aşan kısmını çekebilirler.
VOB’ta işlem görecek faiz vadeli işlem sözleşmeleri Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim ve Aralık vadeli olacaktır.Aynı anda en yakın üç vadeye ait sözleşmeler işlem görecektir. Gösterge DİBS'in her bir dayanak varlık için, ihraç tarihini takip eden ay ve bu ayı takip eden ikinci ve dördüncü ay olmak üzere toplam üç vade ayı işleme açılır. Altın Vadeli İşlem Sözleşmeleri VOB’ta işlem gören tek tip altın sözleşmesi vardır. Bir Altın sözleşmesinin büyüklüğü 100 gram 995/1000 saflıkta rafine edilmiş külçe altındır.
Altın vadeli işlem sözleşmeleri korunma, yatırım ve arbitraj amaçlı kullanılabilir.
Altın vadeli işlem sözleşmelerinde 1 gram altının Yeni Türk Lirası cinsinden değeri virgülden sonra üç basamak halinde kote edilir.
VOB’ta altının fiziken teslimatı söz konusu olmayacaktır.Yatırımcıların sözleşmeyi satın aldıkları veya sattıkları fiyatla pozisyonlarını kapattıkları tarihteki fiyat arasındaki fark hesaplarına kar veya zarar olarak aktarılır. Sözleşme satın almış (uzun) taraflar vadeli fiyatların yükselmesi durumunda kar, düşmesi durumunda zarar ederken; sözleşme satmış (kısa) taraflarsa vadeli fiyatların düşmesi durumunda kar ve yükselmesi durumunda zarar edecektir.
Bir adet altın vadeli işlem sözleşmesi satın almak veya satmak isteyen bir yatırımcının işleminin gerçekleşmesi için hesabında 300 YTL (başlangıç teminatı) bulundurması gerekmektedir.
Altın vadeli işlem sözleşmesinde bir uzun veya bir kısa pozisyonu olan bir yatırımcının teminat hesabı bakiyesinin 225 YTL (sürdürme teminatı) veya altına düşmesi halinde yatırımcıya teminat tamamlama çağrısı yapılır. Yatırımcının hesap bakiyesini 300 YTL’ye çıkarması istenir.
VOB’ta işlem görecek altın sözleşmeleri Şubat, Nisan, Haziran, Ağustos, Ekim ve Aralık vadeli olacaktır.
VOB Hakkında Merak Ettikleriniz
Sözleşme Nedir ?Vadeli İşlem Sözleşmesi, belirli bir miktar, kalite ve koşullarla standartlaştırılmış bir malın, menkul değerin, göstergenin ya da yabancı paranın, işlem anında o vadeli işlem borsasında piyasa güçlerince belirlenen fiyattan, gelecekte belirli bir tarihte, yerde ve koşullarda satın ve teslim alınmasını ve teslim edilmesini içeren yasal olarak bağlayıcı sözleşmedir. İşlem Tipi Neyi İfade Eder ? Pozisyon alınırken sözleşmeyi alan taraf uzun, satan tarafsa kısa pozisyon sahibi olarak tanımlanır. - Bir sözleşmenin bir hesap tarafından alınması ve bir diğer hesap tarafından satılması bir açık pozisyon oluşturur. Açık pozisyon her sözleşmenin her vadesindeki toplam uzun veya toplam kısa pozisyondur. - Yatırım amaçlı işlemlerde uzun taraf alınan sözleşmenin fiyatının yukarı gitmesini beklerken, kısa taraf fiyatın aşağı doğru gitmesini bekler - Korunma amaçlı işlemlerde fiyatların aşağı veya yukarı gitmesi önemli değildir. Fiyat önceden zaten sabitlenmiştir (spot piyasadaki zarar veya kar, vadeli borsadaki kar veya zarar ile birbirlerini eşitleyecek ve fiyat sabitlenecektir.) Pozisyonların Kapatılması : Yatırımcı ister vade sonuna kadar bekler, isterse pozisyonunu vadeye doğru herhangi bir gün oluşan fiyattan ters işlemle kapatabilir.
- Ters işlem, uzun pozisyonda olan hesabın aynı sözleşmenin aynı vadesinde kısa pozisyon alması veya kısa pozisyonda olan bir hesabın uzun pozisyon alması anlamındadır. Bu şekilde mevcut bir pozisyon vadeyi beklemeden kapatılabilir.
- Pozisyon kapatılmadıysa Borsa son işlem günü sonunda Borsa tarafından açıklanan vade sonu uzlaşma fiyatından kar ve zararları hesaplayarak pozisyonları kapatır.  Emir Süresi Nasıl Belirlenir ? Emir girişinde emrin sistemde geçerli olacağı süreye ilişkin aşığıda yer alan üç seçenekten bir tanesinin seçilmesi gerekmektedir: Günlük: Emir girildiği günde geçerlidir. Gün sonuna kadar eşleşemezse sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir. VOB'da Emir Süresi seçeneklerinde yer alan "Seanslık" ve "Günlük" emirler aynı işlevi görür. İptal Edilene Kadar Geçerli: Emir girildiği seanstan itibaren iptal edilene kadar geçerlidir. Bu emir süresi seçildiğinde,emrin iptal edilmediği ve eşleşmediği durumda, emir sözleşmenin vade sonuna kadar geçerli olur ve vade sonunda sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir. Tarihli : Emir, sisteme girilen tarihe kadar geçerlidir. Belirtilen tarihe kadar eşleşmezse ya da iptal edilmezse, bu tarihte gün sonunda sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir. Sistemde,sözleşmenin vade sonundan daha ileri bir tarih girilmesine izin verilmez. Emir Tipi Nedir ? Gerçekleşmeşse İptal Et: Girildiği anda, pasifte karşı tarafta bekleyen emirlerin durumuna göre emrin tamamının gerçekleşmesi, aksi takdirde tamamının iptal edilmesi için kullanılan emir türüdür. Kalanı İptal Et: Girildiği anda, pasifte karşı tarafta bekleyen emirlerin durumuna göre emrin tamamının gerçekleşmesi, aksi takdirde gerçekleşmeyen kısmının iptal edilmesi için kullanılan emir türüdür. Kalanı Pasife Yaz: Emrin girildiği anda tamamının gerçekleşmesi esas olmakla birlikte, tamamının gerçekleşmemesi durumunda kalan miktarın maksimum emir miktarına kadarlık kısmının, emrin yöntemine göre limit fiyatından ya da gerçekleştiği son fiyat üzerinden pasife limit emir olarak yazılması için kullanılan emir türüdür. Şarta Bağlı : Bu emir türü, emri giren tarafından ilgili sözleşme için belirlenen fiyattan (aktivasyon fiyatı) ya da alış emirleri için daha yüksek ve satış emirleri için daha düşük fiyatlardan Borsada işlem olması durumunda, emrin sistemde aktif hale gelmesi amacıyla kullanılır. Şarta bağlı emir türünün kullanılması durumunda, emrin fiyat giriş yönteminin yanı sıra aktivasyon fiyatının belirtilmesi de zorunludur.  Fiyat Tipi Nedir ? Piyasa-En iyi fiyat: Piyasa yöntemi seçildiğinde ekranda oluşan en iyi fiyat seçeneğinin işaretlenmesi durumunda emir sadece piyasada o anda bekleyen en iyi fiyat seviyesindeki emirlerle eşleşir. Kapanış Fiyatlı: Gün sonunda hesaplanan uzlaşma fiyatı üzerinden işlem gerçekleştirmek amacıyla kullanılan emir yöntemidir. Uzlaşma fiyatı hesaplandıktan sonra kapanış fiyatından emirler karşı tarafta bekleyen kapanış fiyatından emirlerle eşleşir. Alış ve satış tarafında bekleyen kapanış fiyatından emirler eşleştikten sonra kalan kapanış fiyatından emirler uzlaşma fiyatını karşılayan normal seans emirleri ile eşleşir. Kapanış Fiyatından emirler sadece kalanı pasife yaz emir türü ve seans emir süresi kullanılarak sisteme gönderilebilir. Limitli: Belirlenen limit fiyat seviyesine kadar işlem gerçekleştirmek için kullanılan emir yöntemidir. Bu yöntem kullanıldığında fiyat girilmesi zorunludur. Piyasa: Emrin girildiği anda ilgili sözleşmede piyasada bulunan en iyi fiyatlı emirden başlayarak emrin karşılanması amacıyla kullanılan emir yöntemidir. Teminat Oranları | | Takas | | Ürün Tipi | Başlangıç Teminatı | Sürdürme Oranı | Sürdürme Seviyesi | | İMKB 30 Endeksi | 600 | 75% | 450 | | İMKB 100 Endeksi | 500 | 75% | 375 | | Dolar | 150 | 75% | 112,5 | | Euro | 200 | 75% | 150 | | Gösterge DIBS | 300 | 75% | 225 | | DIBS 91 Günlük | 300 | 75% | 225 | | DIBS 365 Günlük | 500 | 75% | 375 | | Altın | 300 | 75% | 225 | | Pamuk (EGEST-1) | 240 | 75% | 180 | | Buğday (AKS) | 240 | 75% | 180 | Kısa Kısa: Pozisyon kapatmak için... Bir vadeli işlem sözleşmesi aldığınızda veya sattığınızda açılmış olan pozisyonunuzu kapatmak için vade sonuna kadar beklemek zorunda değilsiniz. Vade tarihine kadar, alım yönlü işlem yaparak pozisyon açmışsanız aynı vadeli sözleşmeyi satarak; satım yönlü işlem yaparak pozisyon açmışsanız aynı vadeli sözleşmeyi alarak pozisyonunuzu kapatabilirsiniz. Sözleşmenin vadesine kadar sürekli alım satım yaparak pozisyon kapatabilir veya yeni pozisyon açabilirsiniz. Nakdi uzlaşma yönteminde... Açık pozisyonu olanlar vade sonunda pozisyonlarını vade sonu uzlaşma fiyatı üzerinden kapatırlar. Yani satmış olduğunuz sözleşmeleri vade sonundaki uzlaşma fiyatından geri almış, almış olduğunuz sözleşmeleri de yine bu fiyat üzerinden satmış olursunuz. Böylelikle fiziki teslimat olmaksızın kar veya zararlar hesaplara yansıtılarak teminatlar serbest bırakılır. Düşük maliyetli işlem yapabilme avantajı... VOB’ta son derece düşük maliyetlerle işlem yapmak mümkündür. Maliyet, işleminizi gerçekleştirmesi için aracı kuruma ödemeniz gereken kurtaj tutarıdır. Kurtaj tutarı, sözleşme değerinin %1’ini geçmeyecek şekilde aracı kuruluşların inisiyatifinde belirlenmektedir.
Ayrıca işleminizin gerçekleşebilmesi için teminat yatırmanız gereklidir. Dayanak varlığın bedelinin çok altında (yaklaşık % 10’u) bir teminat yatırarak sözleşme alabilir veya satabilirsiniz. Pozisyonunuzu kapattığınızda teminat hesabınızdaki meblağı geri alırsınız. Başlangıç Teminatı Bir vadeli işlem sözleşmesi alabilmeniz için gerekli olan teminat tutarıdır. Örneğin bir 30 Endeks sözleşmesi alabilmeniz için gerekli olan başlangıç teminat tutarı 600 YTL'dir. Sürdürme Teminatı Bir vadeli işlem sözleşmesi için yatırılan teminatların, alım/satım işlemi gerçekleştirildikten sonra pozisyona devam edilebilmesi için hesapta bulunması gereken tutara sürdürme teminatı denir. Sürdürme teminatı, VOB tarafından başlangıç teminatının %75'i olarak belirlenmiştir. Teminat Tamamlama Çağrısı (Margin Call) Bir vadeli işlem sözleşmesinde alınan pozisyonlar sonucunda yatırılan teminatlar, sürdürme teminatı seviyesine veya altına düşerse, teminat tamamlama çağrısı yapılır. Her gün sonunda, teminatınızın sürdürme teminatı seviyesinin altına düşmesi halinde, ek teminat yatırmanız gerekecektir. Teminat tamamlama çağrıları, seansın bitiminden sonra uzlaşma fiyatının açıklanmasıyla birlikte yapılır. Teminat Tamamlama Çağrısı Sonlandırma VOB'da açmış olduğunuz pozisyondan dolayı teminat tamamlama çağrısı alınması durumunda; ertesi gün saat 13.45'e kadar nakit girişi ya da pozisyon kapatma yaparak, pozisyonun başlangıç seviyesine getirilmesi gerekmektedir. Bu yükümlülük yerine getirilmezse, pozisyon kurum tarafından kapatılarak, çağrı sonlandırılır. Fark (Yayılma) pozisyonlarında daha düşük teminat... Aynı sözleşmenin farklı vadelerinin birinde uzun diğerinde kısa pozisyon alınması halinde fark (yayılma) pozisyonu oluşmuş olur. Bu durumda, almış olduğunuz iki sözleşme için başlangıç teminatının iki katını ödemek yerine fark işlemini oluşturan iki pozisyonun her biri için başlangıç teminatının yarısının ödenmesi beklenir. Elde edilen karın çekilmesi... Kar/zarar hesaplaması Takasbank tarafından her gün sonunda yapılır. Bu işlem “hesapların güncellenmesi” olarak adlandırılır. Her gün hesapların güncellenmesinin ardından teminat hesabınızın başlangıç teminatı seviyesini aşan kısmını çekebilirsiniz. Yatırılacak teminatın kompozisyonu... Teminatın tümünün nakit yatırılması zorunlu değildir. Teminatın bir kısmı, belirlenmiş olan nakit ve nakit dışı teminat oranları göz önünde bulundurulmak kaydıyla nakit dışı olarak da yatırılabilir. Emirlerin iptali... Sisteme girdiğiniz emir piyasa emri değilse, bu emri gerçekleşinceye kadar iptal edebilirsiniz. Ayrıca belirli kısıtlar dahilinde verdiğiniz emirlerde değişiklik de yapabilirsiniz. Emir gerçekleşinceye değin sistem teminatınızın yeterli olup olmadığı kontrolünü yapmaz. Ancak işlemin gerçekleşmesi esnasında teminat bakiyeniz yetersizse emriniz sistem tarafından iptal edilir. İşlemlerin garantisi... Vadeli İşlem Borsalarında alım veya satım yapanların birbirlerini tanımasına gerek yoktur. Borsada gerçekleştirilen işlemlerin muhatabı takas merkezi olmaktadır. Takas merkezi, sözleşme nedeniyle oluşan kar ve zararları Borsa Yönetmeliğinde belirtilen kaynaklarla sınırlı olarak garanti eder. Vadeli İşlem Borsasının takas merkezi Takasbank olarak belirlenmiştir. Vergi Avantajı… 2006 yılında diğer enstrümanlara karşı göreceli olarak önemli bir avantaj olan sıfır stopaj uygulamasında, 2007 yılına girildiğinde net bir kararın olmaması nedeniyle, karmaşa yaşanmıştı. Ancak 1 Mart'ta kabul edilen kararla birlikte VOB'un bu göreceli üstünlüğü devam edecek. Alınan kararla birlikte VOB'da oluşacak değer artış kazançları için sıfır stoptaj uygulaması 31 Aralık 2008 tarihine kadar uygulamada olacak.
|