Kredili Menkul Kıymet İşlemleri, bir aracı kurum nezdinde, müşteri adına kredi hesabı açılması koşulu ile müşteri ve aracı kuruluş arasında yapılacak sözleşme hükümleri çerçevesinde menkul kıymet alınmasını, Açığa Satış İşlemleri, sahip olunmayan menkul kıymetlerin ödünç alınmak suretiyle satılmasını, Menkul Kıymetlerin Ödünç İşlemleri, ödünç veren tarafından, açığa satış amacıyla ödünç alan tarafa belirli bir dönem için menkul kıymetlerin verilmesi ve aynı cins menkul kıymetlerin geri alınmasını, ifade eder.
 Kredili Menkul Kıymet, Açığa Satış ve Menkul Kıymetlerin Ödünç İşlemlerini Yapmaya Yetkili Kuruluşlar
Sermaye piyasası araçlarının alım satımına aracılık yetki belgesine sahip aracı kurumlar, Sermaye Piyasası Kurulu'ndan izin almak kaydıyla kredili menkul kıymet, açığa satış ve menkul kıymetlerin ödünç alma ve verme işlemlerini gerçekleştirebilirler.
Kredili Menkul Kıymet ya da Açığa Satış İşlemlerinde Dikkat Edilmesi Gereken Temel Hususlar
Kredili menkul kıymet ya da açığa satış işlemlerinde bulunacağınız kuruluşlarda diğer hesaplarınızdan ayrı olarak bir "kredi hesabı" açılması gereklidir. Her iki işlemin de aynı anda yapılması halinde bu iki işlem için de ayrı hesapların açılması zorunluluğu bulunmaktadır.
Kredili alım emri verirken bu emrin kredili olduğunun açıkca belirtilmesi gerekir.
Kredili menkul kıymet, açığa satış ya da menkul kıymetlerin ödünç alma ve verme işlemleriyle ilgili olarak Sermaye Piyasası Kurulu'nca bu işlemlerde bulunması uygun görülmüş aracı kurumlarla yazılı bir sözleşme yapılması zorunludur.
Kredi hesabı açılırken müşteri ile Kredili Menkul Kıymet İşlemleri Çerçeve Sözleşmesi'nin imzalanması ve bu sözleşmede en az aşağıdaki hükümlere yer verilmesi zorunludur.
Aracı kurumu tanıtıcı bilgiler,
Müşteriyi tanıtıcı bilgiler,
Sözleşmenin konusu,( Menkul kıymet itibariyle ve İşlemin yapılacağı borsalar itibariyle,)
Aracı kurumun müşteriye bilgi verme esasları,
Aracı kuruma ödenecek masraf ve komisyonun tespit ve ödenme esasları,
Aracı kurumun müşteri hesabına bankadan kredi alabilme yetkisine ilişkin esaslar,
Müşterinin aracı kurum vasıtasıyla kullandığı kredinin anapara ve faiz ödemelerinden doğan sorumluluğuna dair esaslar
Müşteri adına kredili olarak satın alınmış bulunan menkul kıymetlerin, aracı kurum tarafından başka bir kişi veya kuruma ödünç olarak verilmesi veya müşteri hesabına alınan kredi karşılığında teminat gösterilmesi hususundaki esaslar,
Müşteri tarafından kullanılan kredinin tutarı, süresi, faizi ve faiz tahakkuk ve tahsil dönemlerine ilişkin esaslar,
Müşterinin kredi hesabında bulunan özkaynak tutarı,Tebliğ'de belirlenen asgari oranlar dikkate alınmak suretiyle sözleşme hükümlerine göre belirlenen oranların altına düştüğü ve bunun tamamlanması gerektiği takdirde, belirlenen süre içinde tamamlanmaması halinde, bankada teminat olarak tutulan menkul kıymetlerin bu farkı karşılamak üzere nakte çevrileceğine ilişkin hüküm,
Menkul kıymetlerden doğan hakların ne şekilde kullanılacağına ilişkin esaslar,
Kredi hesabından nakit çekilmesine ilişkin esaslar,
Vade sonunda müşterinin temerrüdü halinde uygulanacak esaslar,
Sözleşmenin süresi ve sona erme esasları.
Kredili Menkul Kıymet İşlemleri Çerçeve Sözleşmesinde Kurul düzenlemelerine ve Borsa mevzuatına aykırı hükümlere yer verilemez ve sözleşmede hüküm bulunmayan hallerde genel hükümler uygulanır.
Kredili Menkul Kıymet İşlemlerinde Kredinin Kaynağı
Aracı kurumlar, kredili menkul kıymet işlemleri ile sınırlı olmak şartıyla, bankalardan kredi alarak bunları müşterilerine kullandırabilecekleri gibi, kendi kaynaklarını kullanmak suretiyle de müşterilerine kredi verebilirler.
Aracı kurumlar bankalardan aldıkları krediyi müşterilerine kullandırırken ilave bir faiz komisyon ve masraf karşılığı alamazlar.
Kredili Menkul Kıymet İşlemlerinde Özkaynak ve Özkaynağın Korunması
Kredili menkul kıymet işleminde bulunmak istediğinizde nakit ya da menkul kıymet olarak, işlem yapacağınız tutarın asgari % 50 'sini (ya da sözleşmede %50'nin üzerinde bir oran öngörülmüşse bu oran kadarını) özkaynak olarak yatırmanız gerekmektedir. Bu aracı kurum tarafından daha yüksek bir oran öngörülmemiş ise ancak getirdiğiniz özkaynak tutarı kadar kredi kullanabileceğiniz anlamına gelmektedir. Özkaynak olarak menkul kıymet getirdiğinizde, aracı kurumların bu menkul kıymetlerin cari piyasa değerinin tamamını ya da belirli bir yüzdesini özkaynak olarak kabul etme yetkilerinin olduğunu unutmayınız. Kredili menkul kıymet işlemlerinin devamı süresince satın alınan menkul kıymetlerin cari piyasa değerinin başlangıçta yatırılan özkaynağın en az %35 oranında korunması ya da sözleşmede daha yüksek bir oran belirlenmişse bu oranın altına düşmemesi gereklidir. Özkaynak koruma oranının altına düştüğünde iki işgününü geçmemek üzere sözleşmede belirtilen süre içerisinde bu oranı sağlayacak şekilde özkaynağın tamamlanması gereklidir. Tamamlanmaması halinde özkaynak olarak verilen menkul kıymetlerin satılıp kredi hesabının kapatılma yetkisi aracı kuruluşta bulunmaktadır. Kredili işlem yapabilmek için aracı kuruluşa yatırdığınız özkaynağınızın cari piyasa değerinin, başlangıçta yatırılması gereken özkaynak oranının üzerine çıkması halinde (sözleşmede daha yüksek bir oran belirlenmemişse % 50), kredi hesabınızdan nakit çekme ya da aracı kuruluşca kabul edilmesi halinde ilave kredili işlem yapma imkanınızın olduğunu bilmelisiniz. Kredili işlemlerinizden doğan ve yatırılması gereken en az özkaynak ya da özkaynak açığı olması durumlarında bu miktar, siz yazılı bir talimat verirseniz, aracı kurum nezdinde bulunan diğer hesaplarınızdaki nakit ve menkul kıymetler teminat gösterilerek kapatılabilir.
Kredili İşlemlerde Menkul Kıymetlerden Doğan Haklar ve Kredili Menkul Kıymetlerin Saklanma Esasları
Kredili menkul kıymet işlemlerinizde özkaynak olarak yatırdığınız menkul kıymetlerden doğan faiz ve temettü gelirleri size aittir. Yapılacak yazılı sözleşmede hüküm bulunması halinde bu gelirler sizin adınıza aracı kurumca tahsil edilebilir (Bedelsiz hisse senedi alma ve yeni pay alma hakları da sizin hesabınıza aracı kuruluş tarafından kullanılır). Kredili olarak alınan veya özkaynak olarak yatırılan menkul kıymetler, aracı kurum adına ve müşteriler itibariyle ya da menkul kıymetlerin kredi için teminata verilmesi durumunda ilgili banka adına İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş.'de saklanır. Müşteri ismine saklama sisteminde özel kredi hesapları bulunmaktadır ve bu hesaplara müşteriler tarafından blokaj konulamaz.
Açığa Satış İşlemleri
Açığa satış işlemlerinde açığa satmak istediğiniz menkul kıymetin cari piyasa değerinin en az %50'sini (ya da sözleşmede daha yüksek bir oran belirlenmişse bu oranı) nakit veya cari piyasa değerleri bu oranı karşılayan menkul kıymetler cinsinden peşin olarak yatırmanız gerekmektedir. Kredili olarak almış olduğunuz menkul kıymetlerin açığa satış işleminde kullanılamayacağını unutmayınız. Her bir açığa satış işleminde yatırılması gereken özkaynak, hesabın açılması aşamasında ya da en geç satılan menkul kıymetlerin takas işlemlerinin gerçekleşmesinden önce kredi hesabına yatırılmak zorundadır.
Açığa Satış Emirleri Nasıl Verilir ve Açığa Satış İşlemlerinde Fiyat Sınırlamaları
Açığa satış emri verirken bu emrin açığa satış emri olduğunun aracı kuruma yazılı olarak bildirilmesi zorunludur. Açığa satış işleminin, açığa satılacak menkul kıymetin en son gerçekleşen işlem fiyatından daha yüksek bir fiyat üzerinden yapılması gerektiğini unutmayınız. Eğer en son gerçekleşen fiyat, bir önceki fiyattan daha yüksekse, bu taktirde açığa satış işlemini en son gerçekleşen fiyat düzeyinden yapma imkanınız bulunmaktadır. İşlemin geçerlilik süresi siz ve aracı kurum arasında imzalanacak sözleşme ile serbestçe belirlenebilir.
Menkul Kıymetlerin Ödünç İşlemleri
Mevcut düzenlemelere göre menkul kıymetlerin ödünç işlemi, ancak açığa satış işlemi yapılması halinde yükümlülüklerin yerine getirilmesini teminen yapılmaktadır. Aracı kurumlar kendi nam ve hesaplarına tuttukları menkul kıymetler ile müşteri tarafından yetki verilmesi halinde, müşterilerin hesaplarında bulunan ve portföy bulunduran diğer kişi ve kurumların sahip oldukları menkul kıymetleri başka kişi veya kuruluşlara ödünç verebilirler. Ayrıca Takasbank A.Ş. nezdinde de ödünç menkul kıymet işlemleri yapılmaktadır. IMKB-100 bileşik endeksini oluşturan hisse senetleri menkul kıymet ödünç verme ve alma işlemlerine konu olmaktadır. Ödünç menkul kıymet veren aracı kuruma kredinin kullandırıldığı günden bir önceki gün Borsa dışında oluşan ağırlıklı ortalama fiyatın hisse adedi ile çarpılmasından elde edilen tutar üzerinden her gün için %01 komisyon verilmektedir. Ödünç alan aracı kurumdan ise herhangi bir komisyon, faiz talep edilmemektedir.
Menkul Kıymetlerinizin Ödünç Verilmesi Hangi Durumda Mümkündür?
Menkul kıymetlerin ödünç verilmesi işlemlerinde aracı kurum, ancak sizin yetki vermeniz halinde hesaplarınızda bulunan menkul kıymetleri başka kişi ve kuruluşlara ödünç verebileceğini unutmayınız.
Ödünç Alınan Menkul Kıymetlerden Doğan Haklar
Ödünç süresi içinde, ödünç aldığınız menkul kıymetlere ilişkin temettü ve faiz ödemelerinin, sözkonusu menkul kıymetleri ödünç aldığınız tarafa, sözleşmede belirlenen esaslar çerçevesinden ödenmesi gerekir. Ödünç aldığınız hisse senetleriyle ilgili yeni pay veya bedelsiz pay alma hakkının kullanımına ilişkin tarafların yükümlülükleri ise yapılacak sözleşme hükümleri çerçevesinde serbestçe belirlenir.
Ödünç Alınan Menkul Kıymetler Karşılığında Verilecek Teminat
İşlem yaptığınız yetkili aracı kurum, sizin adınıza ödünç aldığı menkul kıymetler karşılığında sözkonusu menkul kıymetleri ödünç veren kişi ya da kuruma aralarında serbestçe belirlenen bir tutarda teminat verecektir. Bu teminat tutarı ile menkul kıymetlerin cari piyasa değeri arasındaki fark aracı kurum tarafından günlük olarak takip edilecektir. Teminat tutarının, menkul kıymetin cari piyasa değerinin % 80'inin (veya sözleşmede daha yüksek bir oran belirlenmişse bu oranın) altına düşmesi halinde, söz konusu farkın kapatılması için aracı kuruluş tarafından size çağrıda bulunulur. Ödemede temerrüde düşerseniz teminat tutarı ve hesabınızda bulunan özkaynak kullanılarak, açığa satış yapılmış menkul kıymetler piyasadan satın alınarak açık pozisyon kapatılacak ve oluşan fark sizden tanzim edilecektir. | 
BorsaGuide sizin için ekonomi gündeminin nabzını tutuyor. Gündem 
